Instytut wywodzi się z Katedry Maszyn Elektrycznych, powstałej w czerwcu 1945 r. w wyniku powołania do życia Wydziału Elektrycznego Politechniki Łódzkiej. Katedra została zlokalizowana w budynku pofabrycznym przy ulicy Gdańskiej róg Żwirki. Pierwszym kierownikiem i organizatorem był przedwojenny profesor Politechniki Warszawskiej dr inż. Bolesław Dubicki, późniejszy członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk. Podstawowym zadaniem dydaktycznym Katedry było nauczanie przedmiotów związanych z teorią maszyn elektrycznych na kursie ogólnym i nauczanie specjalistyczne w ramach budowy, projektowania i eksploatacji maszyn elektrycznych i transformatorów w powiązaniu z zajęciami laboratoryjnymi. Te główne zadania pozostały aktualne do dziś w formie nadążającej za postępem nauki i techniki i zostały rozszerzone w ostatnich latach o współczesne metody komputerowe stosowane w inżynierii maszyn i urządzeń elektrycznych.
Po powrocie prof. B. Dubickiego do Politechniki Warszawskiej w 1947 r., na kierownika Katedry został powołany prof. mgr inż. Eugeniusz Jezierski - znakomity znawca problematyki transformatorowej, popartej wieloletnią praktyką przemysłową. W ciągu 23 lat nieprzerwanego kierowania pracą naukową, dydaktyczną i organizacyjną wykreował liczący się w kraju i za granicą ośrodek naukowy zwany Łódzką Szkołą Transformatorową. Dzięki prawości charakteru, rzetelności w badaniach naukowych i wrodzonej życzliwości stworzył zespół w którym rozwijały się harmonijnie badania w zakresie maszyn elektrycznych i transformatorów w najbardziej nowoczesnym ujęciu metodologicznym i narzędziowym. Już w tym okresie wprowadzono do badań metody elektrodynamiki technicznej, metody i narzędzia pomiarowe do badania przebiegów i pól elektromagnetycznych, metody pomiarów drgań i hałasów maszyn i transformatorów itp. Dzięki osobistemu zaangażowaniu prof. E. Jezierskiego powstała w Łodzi nowoczesna Fabryka Transformatorów i Aparatury Trakcyjnej ELTA.
Politechnika Łódzka uznała po latach zasługi prof. E. Jezierskiego obdarzając Go w 1983 r. godnością doktora "honoris causa".
Wskutek narzuconej odgórnie reorganizacji Wydziału Elektrycznego w 1971 r., Katedry: Maszyn Elektrycznych i Transformatorów, Aparatów Elektrycznych oraz Wysokich Napięć weszły w skład zintegrowanego Instytutu Transformatorów, Maszyn i Aparatów Elektrycznych. Nominacje na dyrektorów uzyskali: w latach 1971-1974 prof. mgr inż. Stanisław Dzierzbicki, a w latach 1974-1984 prof. dr hab. Janusz Turowski. W tym okresie, w ramach Zespołu Naukowo-Dydaktycznego Maszyn Elektrycznych rozwinęły się trzy zespoły naukowo-badawcze powołane wcześniej, chociaż nieformalnie, w ramach Katedry: Zespół Maszyn Wirujących pod kierunkiem prof. mgr inż. Tadeusza Kotera Zespół Transformatorów i Przekształtników pod kierunkiem prof. dr hab. Michała Jabłońskiego Zespół Elektrodynamiki Technicznej i Mikromaszyn pod kierunkiem prof dr. hab. Janusza Turowskiego. Zespoły odegrały zasadniczą rolę w szkoleniu młodej kadry naukowej oraz podczas wykonywania badań w ramach prac realizowanych w latach osiemdziesiątych jako prac koordynowanych centralnie, przy współpracy z innymi Uczelniami i Instytutami Resortowymi.
W tym czasie prowadzono specjalistyczne badania w zakresie projektowania silników indukcyjnych klatkowych i maszyn synchronicznych ze szczególnym uwzględnieniem strat mocy i nagrzewania. Prowadzone były badania transformatorów, dławików i przekształtników w celu poprawy parametrów eksploatacyjnych. Rozwijano także prace w ramach metod komputerowych, stosowanych do analizy pól, strat i ekranowania w maszynach elektrycznych i transformatorach. Po zmianie systemu finansowania badań naukowych w Polsce po 1990 r. i przejściu prof. prof. T. Kotera i M. Jabłońskiego na emeryturę w 1990 r. wymienione Zespoły zostały rozwiązane.
Obecny Instytut Maszyn Elektrycznych i Transformatorów, kontynuujący tradycje Katedry, powstał w 1985 r. po rozwiązaniu Instytutu zintegrowanego. W latach 1985 - 1992 funkcję dyrektora pełnił prof. dr hab. Janusz Turowski, a od 1992 r. dyrektorem jest prof. dr hab. Kazimierz Zakrzewski. Stanowiska te, zgodnie ze statutem Politechniki Łódzkiej uzyskuje się na zasadzie wyboru.
Aktualna organizacja pracy naukowej w Instytucie jest ściśle związana z systemem projektów badawczych uzyskiwanych w drodze konkursu za pośrednictwem Komitetu Badań Naukowych. Z ważniejszych tematów należy wymienić:
- Elektrodynamikę układów trójwymiarowych,
- Nowoczesne magnetowody transformatorów,
- Zjawiska elektromagnetyczne elektromechaniczne i wibroakustyczne w silnikach indukcyjnych zasilanych z falowników,
- Zagrożenia eksploatacyjne transformatorów wskutek przepięć rezonansowych,
- Metody symulacji pól w pracach projektowo-konstrukcyjnych oraz komputerowe wykonywanie dokumentacji technicznej.
Instytut zajmuje obecnie powierzchnię ok. 2500 m2, z czego 1320 m2 przeznaczono na laboratoria maszyn, transformatorów, przekształtników, elektromaszynowych elementów automatyki oraz wibroakustyki z komorą akustyczną bezpogłosową. Nowoczesne pracownie komputerowe mają dwojaki charakter: naukowy i dydaktyczny. Metody komputerowe zostały włączone do działalności dydaktycznej w ramach kierunku Elektrotechnika i Informatyka. Komputeryzacja Instytutu jest istotnym elementem integrującym badania teoretyczne i doświadczalne objęte wspólnym hasłem: Elektrodynamika Maszyn Elektrycznych i Transformatorów
Instytut był i pozostaje nadal organizatorem wielu konferencji naukowych, w tym stałego Sympozjum o randze międzynarodowej „International Symposium on Electromagnetic Fields in Electrical Engineering", wielu konferencji o tematyce transformatorowej i maszynowej. Utrzymuje szerokie powiązania z Uniwersytetami zagranicznymi. Współpracuje z Polską Akademią Nauk, Stowarzyszeniem Elektryków Polskich, Polskim Towarzystwem Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej, Institute of Electrical and Electronics Engineers, International Compumag Society i in. Profesorowie Instytutu zasiadają w Komitetach Redakcyjnych czasopism: Archives of Electrical Engineering, The International Journal for Computation and Mathematics in Electrical and Electronic Engineering COMPEL, Przeglądu Elektrotechnicznego i in. Działają w Komitetach Konferencji Wielkich Sieci Elektrycznych (CIGRE), biorą udział w Komitetach Naukowych konferencji międzynarodowych i krajowych. Pięciu przedstawicieli Instytutu uzyskało na przestrzeni trzydziestolecia prestiżowe nagrody Wydziału IV Nauk Technicznych PAN za badania naukowe. W ciągu pięćdziesięciolecia opublikowano ok. 60 książek i skryptów, blisko 800 artykułów i referatów drukowanych, ponad 300 opracowań naukowo-technicznych na zamówienie przemysłu. Prace te były honorowane licznymi nagrodami ministerialnymi i rektorskimi.
Karierę naukową w Katedrze Maszyn Elektrycznych rozpoczynali obecni członkowie Polskiej Akademii Nauk: prof. dr Władysław Pełczewski - członek rzeczywisty z Instytutu Automatyki Politechniki Łódzkiej oraz prof. dr hab. Mirosław Dąbrowski - członek korespondent z Instytutu Elektrotechniki Przemysłowej Politechniki Poznańskiej, a także dr inż. Seweryn Erlicki - emerytowany profesor Uniwersytetu w Hajfie w Izraelu.
Z profesorów tytularnych tworzących historię Instytutu odeszli na zawsze: Bolesław Dubicki i Eugeniusz Jezierski, wymienieni wcześniej zasłużeni organizatorzy, Bohdan Narolski - specjalista w zakresie drgań i hałasów, Tadeusz Koter - specjalista w zakresie projektowania i eksploatacji maszyn wirujących, Maciej Kozłowski - wybitny specjalista w zakresie transformatorów.
Obecnie są zatrudnieni w Instytucie następujący profesorowie tytularni: Prof. dr hab. Janusz Turowski (profesor emerytowany) - specjalista w zakresie maszyn elektrycznych i transformatorów oraz teorii pola elektromagnetycznego, Prof. dr hab. Kazimierz Zakrzewski - specjalista w zakresie maszyn elektrycznych i transformatorów oraz elektrodynamiki technicznej, Prof. dr hab. Sławomir Wiak - specjalista w zakresie maszyn elektrycznych i informatyki.
Następujący doktorzy habilitowani pracują na stanowisku profesora nadzwyczajnego: Maria Dems, Krzysztof Komęza, Adam Pelikant, Ryszard Szczerbanowski, Paweł Witczak, Jan Anuszczyk (od 01.12.2006 pracuje w Instytucie Elektroenergetyki), Alicja Kozłowska (profesor emerytowany).
Ponadto Instytut zatrudnia 9 doktorów nauk technicznych oraz 3 asystentów i jest obecnie najsilniejszym pod względem kadry naukowej Instytutem w Polsce, zajmującym się problematyką projektowania i eksploatacji maszyn elektrycznych i transformatorów, a także wdrażającym do prac badawczych i dydaktyki oprogramowanie i systemy informatyczne. Łącznie Instytut liczy 30 osób, w tym 20 nauczycieli akademickich oraz 10 pracowników inżynieryjno-technicznych, administracyjnych i obsługi.
W wyniku ewolucji, która została zapoczątkowana 10 lat temu w kierunku uwzględnienia w pracach badawczych i w dydaktyce zasilania energoelektronicznego maszyn elektrycznych i zastosowania metod informatycznych w procesie projektowania i obliczania urządzeń, decyzją Senatu PŁ ze stycznia 2003 r., nazwa Instytutu została zmieniona na : Instytut Mechatroniki i Systemów Informatycznych.
Mamy nadzieję, że Instytut o nowej nazwie sprosta stawianym przed nim zadaniom, jak Instytut Maszyn Elektrycznych i Transformatorów, którego zawsze będziemy wspominać z szacunkiem i nostalgią.
